گچ ) كه استين « 1 » درختن كشف كرده نيز قابل ملاحظه مىباشد « 2 » . از قديمترين نقاشيهاى مينياتور ايران يكقطعه نقاشى مدرسهء عباسيان بغداد است ، كه متعلق بسال 1222 ميلادى مىباشد . اين نقاشى به خوبى درجهء نفوذ هنرهاى زيباى روم شرقى را در فنون ايران نشان ميدهد . قتل‌عام بغداد در سال 1258 ميلادى بدست هولاكو خان بصنايع عرب كه آن برپايهء قديم استوار بود ضربت مهلكى وارد ساخت و درعين‌حال صنايع ايران را بوجود آورد . مكتب جديد اين صنايع تركستان بود و در همين‌جا بود كه استادانى كه شاگرد هنرآموزان چينى بوده تجمع داشتند ، در مينياتورها كه بعدا در سراسر ايران بطور مدل معمول گرديد مناظر و مرايا چينى است و تماما از نقاشيهاى چينى اقتباس شده . تصاوير نيز چينىهائى هستند كه به لباس مغولى كه تمام آن زردوزى شده ملبس ميباشند . صورت‌ها همه گرد ، متبسم و بچه‌گانه‌اند . اين هنر در اواخر قرن چهاردهم كه تيمور ايران را گرفت به منتها درجهء ترقى رسيده بود . ميان نقشه و رنگ تعادل كاملى هست . نقاش منظره را طورى ميسازد كه در برابر چشم آرى فقط در برابر چشم ، مجسم گردد . بعبارت اخرى تصوير اصولا روح ندارد و مهارت و استادى نقاش در آنست كه با جور كردن يكعده الوان مختلف تصوير يا منظره‌اى را جلو چشم مرتسم سازد . حاشيهء مينياتور معمولا اشعارى است كه آنها نيز با متن تصوير جور و متناسب و گوئى جزو نقاشى است . نقاش ايران معمولا خطاط ماهرى نيز مىباشد و كمتر قومى در جهان در صنعت خط تا اين اندازه مهارت دارند . نقص اين صنعت آنست كه صورتها با اينكه بتدريج از حالت خشكى خارج شده و به نظر نرم و ملايم ميآيند ولى هرگز حالت آنها از داستان منظره حكايت نميكند . استاد ايرانى طبيعت را هرگز براى جمال طبيعى در منظره نمىآورد بلكه آن را وسيله‌اى براى تشريح موضوع و تهيهء يك زمينه جور و تعبيه مينمايد .

--> ( 1 ) - Stein ( 2 ) - من بكتاب نقاشى مينياتورى و نقاشان ايران و غيره تاليف دكتر مارتين و نيز بكتاب هنرهاى زيباى ايران تأليف گايت مراجعه كرده‌ام و از آقاى دكتر ديتز استاد دانشگاه وين براى شرحى كه راجع باكتشاف موسل نوشته و در دسترس ما گذاشته است بايد تشكر كنم . ( مؤلف )